Het is slecht gesteld met het vertrouwen van de Nederlandse bevolking in de politiek. En dat raakt ook het vertrouwen in de overheid. In die situatie kan alleen verandering worden gebracht als politiek en openbaar bestuur zich daadwerkelijk openstellen voor actieve betrokkenheid van burgers en bedrijven. Dat betoogde Jacques Wallage, voorzitter van de Raad voor het Openbaar Bestuur (Rob), maandag 16 mei 2011 tijdens de bijeenkomst ‘Burgerparticipatie: nieuwe verbindingen met burgers’ in het gemeentehuis van Amersfoort. Het seminar was georganiseerd door het Actieprogramma Lokaal Bestuur in samenwerking met de provinciale VNG-afdelingen Utrecht, Flevoland en Gelderland. Gespreksleider was Ilona Eichhorn, partner van van Debat.nl.
Hans Buijtelaar, wethouder van Amersfoort en bestuurslid van VNG afdeling Utrecht, had in zijn welkomstwoord al gewezen op de legitimiteitscrisis waarin politiek en bestuur zich bevinden. “Zij zijn niet mee gegaan in de veranderende verhouding tussen kiezer en gekozene. Eens per vier jaar stemmen is niet genoeg. Er zijn nieuwe verbindingen nodig.”
Beurswaarde
Jacques Wallage, voorzitter van het Rob en oud-burgemeester van Groningen, ging in op de vraag hoe die nieuwe verbindingen vorm en inhoud zouden moeten krijgen. Het Rob heeft daar begin 2010 het rapport ‘Vertrouwen op de democatie’ over uitgebracht.
Volgens Wallage is ronduit sprake van een vertrouwenscrisis. “De overheid zit in de sandwich tussen internationalisatie enerzijds en de burger die - mede dankzij internet - een eigen afweging wil en kan maken anderzijds.”
Het is het verschil tussen de van oudsher verzuilde, verticaal georganiseerde instituties, en de horizontale werkelijkheid. “Vroeger leefden de mensen binnen de kaders van hun partij. Maar die samenleving is allang verdwenen. Mensen interpreteren de werkelijkheid zelf. Ze vormen zichzelf een mening, overal en altijd. De partij, hun partij, speelt daar maar een zeer beperkte rol in. Burgers zijn als aandeelhouders van een bedrijf waarvan de beurswaarde heel gering is.”
Een pijnlijk feit is volgens Wallage ook dat de kiezer weliswaar eens per vier jaar naar de stembus gaat maar daarmee nog geen mandaat geeft. “Hij geeft richting, maar blijft baas over zijn eigen mening. Daarmee is er iets fundamenteels verschoven: we zijn van een personendemocratie via een partijendemocratie naar een publieksdemocratie gegaan. Niet de politieke partijen maar de publieke ruimte bepaalt de politieke werkelijkheid. Daarmee is het hele verkiezingsspel verworden tot een boom zonder wortels.”
Communicatie
Bestuurders en politici zullen zichzelf opnieuw moeten uitvinden om tot nieuwe verbindingen met de samenleving te komen. Dat kan volgens Wallage bijvoorbeeld door daadwerkelijk de communicatie met de burger aan te gaan, en niet, zoals nu vaak het geval is, te kiezen voor voorlichting. “Communicatie is een onlosmakelijk onderdeel van beleid geworden. Het is geen kwestie meer van beleid maken waar je vervolgens over communiceert. Het is zaak om te communiceren en op basis daarvan je beleid te formuleren.”
Stel met andere woorden het proces centraal en niet het product. “Gemeenten zijn in feite productleveranciers, van bestemmingsplannen, vergunningen et cetera. In die werkelijkheid worden inspraak en participatie gezien als hobbel die nog even genomen moet worden. Hou daarmee op. Als we echt procesorganisaties willen zijn zouden we het proces belangrijker moeten vinden dan het bestemmingsplan dat als eindproduct moet worden opgeleverd. De democratie is verschraald tot besluitvorming. Die is belangrijk, maar zij moet wel de resultante van een democratisch proces zijn. Het draait om overtuigen.”
Met de politieke partijen loopt het slecht af, meent Wallage, “tenzij ze gaan doen waarvoor ze zijn opgericht. En dat is: op basis van bepaalde waarden en overtuigingen keuzes maken. De meeste partijen zijn marketeers. Wat op zich logisch is, want slechts 25 procent van de kiezers vormt de ijzeren voorraad. Dus je kunt als partij zomaar driekwart van je kiezers kwijt raken. Maar of partijen kunnen overleven hangt in feite af van hun vermogen gezagvol richting aan de discussie te geven. Ook als het niet populair is. Wijk niet af van wat je vindt. Zeggen wat de kiezer graag wil horen is niet de oplossing.”
Het politieke proces leunt volgens hem teveel op politici en bestuurders en te weinig op burgers. “De politiek schrijft het bord vol, terwijl iedere burger een krijtje heeft.” Wie de democratie een warm hart toedraagt laat voldoende ruimte over op het bord om anderen te laten schrijven, aldus Wallage “Het gaat om interactiviteit, democratisch niveau en leiderschap. In een goede politicus komen die drie dimensies samen.”
Klik hier voor de inleiding van Jacques Wallage op video.
Klik hier voor meer informatie over het Rob-advies 'Vertrouwen op democratie'. De publicatie is hier tevens in pdf-formaat te downloaden. |
|
