Gemeenten zijn enthousiast over de kansen die de nieuwe Wet werken naar vermogen te bieden heeft. Wethouder Sociale Zaken Rinda den Besten van Utrecht: “We hebben een gouden kans om iedereen mee te laten doen.” Maar dat neemt niet weg dat er ook hele grote zorgen zijn. Dat werd duidelijk tijdens de bijeenkomst ‘Op weg naar een strategische alliantie voor de onderkant van de arbeidsmarkt’, die op donderdag 13 oktober 2011 werd gehouden door VNG afdeling Utrecht en Alleato, adviesbureau voor sociale vraagstukken in de provincie Utrecht. De bijeenkomst stond onder leiding van Elisabeth van den Hoogen.
Het kabinet wil dat zo veel mogelijk mensen door te werken in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. De nieuwe wet werken naar vermogen, die op 1 januari 2013 van kracht dient te zijn, moet daarvoor de mogelijkheden scheppen. De wet vervangt in sommige gevallen de Wet investeren in jongeren (WIJ), de Wet Sociale werkvoorziening (WSW) en de Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten (Wet Wajong).
Iedereen die na 1 januari 2013 een arbeidsongeschiktheidsuitkering aanvraagt maar wel kan werken, valt onder de nieuwe regeling. Uitgangspunt is dat wie kan werken, dat ook moet gaan doen. Gemeenten krijgen daarin een belangrijke taak, namelijk om mensen te ondersteunen en te begeleiden naar een passende baan. Werkgevers op hun beurt krijgen ondersteuning om makkelijker mensen met een arbeidsbeperking aan te kunnen nemen. Tegelijkertijd wordt er wel fors op de beschikbare budgetten bezuinigd.
Aanzwellende storm
Het is een aanzwellende storm, zo typeerde Jan Willem de Zeeuw, manager jeugd van Alleato, de huidige situatie. Want hoewel het wetsvoorstel nog niet is ingediend en er dus heel veel nog onbekend is moet het veld zich al wel op de situatie per 1 januari 2013 zien voor te bereiden. “De vraag is: hoe doe je dat?”
De Utrechtse wethouder Rinda den Besten liet weten enthousiast te zijn over de bedoeling van de wet en over de kansen die er zijn om nieuwe strategische allianties aan te gaan. Wel hebben gemeenten nog veel vragen. “Want de bestuurlijke zowel als de financiële verhoudingen veranderen, door de wet en door de daaraan gekoppelde bezuinigingen. We krijgen een grote groep mensen erbij, die onder gemeentelijke verantwoordelijkheid komen te vallen. Tegelijkertijd gaat er 400 miljoen euro structureel van het budget af. Er zal dus een veel groter beroep moeten worden gedaan op onze inventiviteit. En we moeten tot goede afspraken zien te komen met alle betrokkenen: het UWV, de scholen, jeugdzorg en zorginstellingen in het algemeen.”
De gemeenten krijgen er taken bij die nu nog deels bij het UWV liggen. Den Besten: “Dat betekent dat we onze eigen kernprocessen hierop moeten aanpassen. Liefst op zo’n manier dat niet elke gemeente het wiel opnieuw moet uitvinden.”
De doelgroep wordt een stuk groter en draagt tegelijkertijd ook meer dan gebruikelijk zelf verantwoordelijkheid voor het vinden van werk. “Dat vraagt om een aanpassing van de gemeentelijke dienstverlening”, verwacht Den Besten. “We zullen anders moeten omgaan met de mens achter de balie. Hoe is echter nog een vraagteken.”
De afbouw van de Wet Sociale werkvoorziening is een lastige. “De beoogde handhaving van bestaande rechten maakt een slagvaardige omvorming problematisch. Wij kampen met onze sociale werkplaats nu al met een groot tekort. En we verwachten dat dit tekort eerder toe dan af zal nemen. We moten dus toe naar een geheel nieuwe financieringssystematiek.”
Actieve werkgeversbenadering
Tot slot moeten gemeenten veel meer werk maken van wat Den Besten omschrijft als een ‘actieve werkgeversbenadering’. Redelijk onbekend terrein, zo bleek. “Daar zijn we nog niet echt goed in. We doen ons best, maar we werken nog veel te veel lokaal, terwijl het juist veel meer regionaal zou moeten worden opgepakt.”
Dat was ook de insteek van de werkgeverstop die 11 oktober was gehouden. De daar aanwezige werkgevers stelden zich constructief op maar, maar bleken tegelijkertijd behoorlijk sceptisch over de uitvoering van de wet. Dat is begrijpelijk, vindt Den Besten. “Want hoe krijgen we werkgevers erbij gesleept als zij zelf nog geen urgentie voelen om hieraan mee te doen? Kabinet doet een groot beroep op de werkgevers om hiermee aan de slag te gaan. De verwachting is dat als er krapte op de arbeidsmarkt ontstaat, de vraag naar dit type arbeidskrachten vanzelf zal toenemen. Ik waag dat eerlijk gezegd te betwijfelen.”
Hoe dan ook is maatwerk gewenst. En veel meer dan bij financiële prikkel zijn bedrijven volgens Den Besten gebaat bij het wegnemen van de zorgen. Als de risico’s en verantwoordelijkheden – deels – worden weggenomen, voor bijvoorbeeld het ziekteverzuim en de arbeidsongeschiktheid, dan zal de belangstelling vanzelf toenemen.
Jaco Uittenbogaard, van VNO/NCW Midden-Nederland, was het daarmee eens. “Ontzorgen is belangrijker dan het geven van kleine, financiële prikkels.” Sowieso moet het doel van de wet volgens hem de insteek zijn en niet de macht of kracht van de daarbij betrokken instituties. “Ik pleit voor een sterke betrokkenheid van de wethouders van Economische Zaken bij dit dossier. Zakelijke dienstverlening is het profiel van deze regio. Laten we proberen dat ook hiermee te versterken.”
Uitvoeringsorganisatie
Voor het UWV zijn de gevolgen van de nieuwe wet groot, zo bleek uit de discussiebijdrage van Ankie Koning, Klantgroepmanager Intensieve dienstverlening van UWV WERKbedrijf. De uitvoeringsorganisatie moet worden afgeslankt en heringericht; uitvoerende taken moeten voor een belangrijk deel worden overgeheveld naar de gemeenten.
De zorgen zitten wat Koning betreft vooral bij de Wajongers. “Het is een buitengewoon ingewikkelde materie. Niet voor niets hebben we voor de gemeenten een fact sheet gemaakt, met alle feitelijke informatie over de Wajong groep: hoe zien ze eruit, waar komen ze vandaan, en wat kan ik ermee. Tegelijkertijd komen er ook heel veel vragen van Wajongers zelf op het UWV af. We zijn voordat het feitelijke wetsvoorstel er is, al bezig met het beantwoorden van vragen. Dat is ook nodig om de onrust zoveel mogelijk weg te nemen. Duidelijk is dat eind volgend jaar er een nieuwe beschikking komt, in het kader waarvan het werkvermogen van 230.000 mensen opnieuw moet worden beoordeeld. De pijn die als eerste opvalt is dat 68 procent van de mensen die een Wajong-uitkering aanvraagt thuiswonend of samenwonend is. Die mensen komen straks niet meer in aanmerking voor een uitkering. Wat gaat daarmee gebeuren?”
Gemeenten moeten zich ook realiseren dat de begeleiding van mensen die deels arbeidsongeschikt zijn niet stopt op het moment dat iemand aan het werk is gegaan. “Want het dienstverband wordt heel vaak na enige tijd weer verbroken. De duurzaamheid van de ondersteuning is dus zeker ook een aandachtspunt.”
De samenwerking tussen het UWV en de gemeenten is dan ook wat Koning betreft de belangrijkste opgave in de komende drie, vijf en misschien zelfs wel tien jaar. Het moet regionaal praktisch worden gemaakt.”
Henk van Soest, wethouder sociale zaken van de gemeente Veenendaal toonde zich desondanks optimistisch. “Wij hebben als bestuurders een opdracht erbij gekregen, die we moeten uitvoeren met veel minder geld. Inventiviteit en creativiteit zijn dan ook de sleutelwoorden. Maar daar past geen gedetailleerde regelgeving bij. Mijn voornaamste zorg is dat er regels gaan komen die wij nu niet kennen, maar waarvan het gevaar bestaat dat onze ruimte om zelfstandig te acteren wordt ingeperkt. En omdat het zolang duurt wordt de tijd ook steeds korter om ons goed op de datum van 1 januari 2013 voor te bereiden. Laat staan dat we tijdig met de werkgevers in contact kunnen treden.”
In Veenendaal is besloten om het wetstraject niet af te wachten en alvast te beginnen met de voorbereidingen. In diverse stuurgroepen wordt bezien wat organisatorisch en bestuurlijk de beste benadering zou zijn van de nieuwe situatie. “En de discussie daarover kan wat ons betreft alle kanten op.”
In het debat met de zaal kwamen diverse voorbeelden aan bod van situaties waarin deels arbeidsongeschikte werknemers aan een baan zijn geholpen. Den Besten: “Zo zijn er tientallen goede voorbeelden. Ik hoop dat het ministerie daar ook naar kijkt. Er kan veel , er gebeurt veel, maar laat het ons in de regio ook vooral zelf doen. Ik ben er eerlijk niet zo bang voor dat het kabinet alles dichtregelt. Veel meer zorgen maak ik me erover dat de Tweede Kamer dat vervolgens bij de behandeling van het wetsvoorstel wel gaat doen. En dat moet echt niet gebeuren. We hoeven niet in een keurslijf te worden gedwongen als dat helemaal niet nodig is.”
Klik hier voor het Dossier Onderkant Arbeidsmarkt van Alleato.
Het dossier is ook op usb-stick te verkrijgen. Stuur hiertoe een e-mail met uw naam en adresgegevens aan secretariaat(at)vngutrecht.nl, onder vermelding van USB-stick onderkant arbeidsmarkt. De usb-stick zal ook verkrijgbaar zijn op het Najaarscongres 2011 van de VNG afdeling Utrecht. |
|
